Sử dụng các phương pháp dạy học (PPDH) để người học tích cực,chủ động, sáng tạo là rất cần thiết và không thể thiếu trong đổi mới căn bản vàtoàn diện giáo dục và đào tạo. Xu hướng đổi mới PPDH theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của người học được nhiều giáo viênphát huy và vận dụng. Nhiều phương pháp được thực hiện nhằm phát huy tính tích cực của người học như: dạy học theo nhóm, dạy học nêu vấn đề, nghiên cứutình huống… cùng với một số kỹ thuật dạy học tích cực: khăn trải bàn, mảnh ghép, sơ đồ tư duy(SĐTD), mô hình, biểu đồ,hình ảnh, tranh vẽ… thì “sơ đồ tư duy” là một trong những phương tiện trực quansinh động, một lựa chọn hợp lý nhằm nâng cao hiệu quảviệc dạy và học.

SĐTD hay còn gọilà “bản đồ tư duy” (Mind Map) là một công cụ tổ chức tư duy được tác giả TonyBuzan (sinh năm 1942, người Anh, chuyên gia hàng đầu thế giới về nghiên cứu hoạtđộng của bộ não và là cha đẻ của Mind Map) nghiên cứu và phổ biến rộng rãi.SDTD là con đường dễ nhất để chuyển tải thông tin vào bộ não rồiđưa thông tin ra ngoài bộ não. Đây là phương tiện ghi chép đầy sáng tạo và rấthiệu quả theo đúng ý nghĩa “sắp xếp ý nghĩ dưới dạng sơ đồ”. SĐTD là mộthình thức ghi chép có thể sử dụng màu sắc, hình ảnh để mở rộng và đào sâu các ýtưởng; tómtắt những ý chính của một nội dung; hệ thống hoá kiến thức nhờ sự kết nối giữacác nhánh. Các ý tưởng được liên kết với nhau khiến SĐTD có thể bao quát đượccácý tưởng trên phạm vi sâu rộng. Vì vậy, SDTD huy động tối đa tiềm năng củanão bộ, giúp cho việc ghi nhớ được lâu bền, giúp người học học tập tích cực,giúpcon người khai thác được tiềm năng vô tận của bộ não.

Bạn đang xem: Kỹ thuật sơ đồ tư duy

SĐTD là một công cụhữu ích trong giảng dạy và học tập ở các bậc học, giúp giáo viên và người học trongviệc trình bày các ý tưởng một cách rõ ràng, suy nghĩ sáng tạo, học tập thôngqua biểu đồ, tóm tắt thông tin của một bài học hay một cuốn sách, bài báo, hệthống lại kiến thức đã học, tăng cường khả năng ghi nhớ, đưa ra ý tưởng mới,…

Khi sử dụng kỹ thuật sơ đồ tư duy trong dạy học, giúpngười học chuyển từ cách học truyền thống sang cách học tích cực thông quaSĐTD; tận dụng tối đa thời gian của tiết học vào các hoạt động tích cực của HV,giảm việc ghi chép trên lớp, do đó giúp HV bớt căng thẳng, mệt mỏi. Đặc biệt,khi sử dụng phương pháp thảo luận nhóm kết hợp cùng với sơ đồ tư duy thì lạicàng tăng cao hiệu quả dạy học.

SĐTD được xây dựngtheo nguyên tắc liên tưởng “ý này gợi ý kia” của bộ não. Từ một chủ đề trungtâm tạo ra nhiều nhánh lớn, từ mỗi nhánh lớn lại tỏa ra nhiều nhánh nhỏ và cứthể mở rộng ra vô tận.

­Ở giữa SĐTD là một hình ảnh trung tâm (haymột cụm từ) khái quát chủ đề.

­Gắn liền với hình ảnh trung tâm là cácnhánh cấp 1 mang các ý chính làm rõ chủ đề.

­Phát triển các nhánh cấp 1 là các nhánhcấp 2 mang các ý phụ làm rõ mỗi ý chính.

­Sự phân nhánh cứ thế tiếp tục để cụ thểhóa chủ đề, nhánh càng xa trung tâm thì ý càng cụ thể, chi tiết. Có thể nói,SĐTD là một bức tranh tổng thể, một mạng lưới tổ chức, liên kết khá chặt chẽtheo cấp độ để thể hiện một nội dung, một đơn vị kiến thức nào đó.

Cuối cùng, dùng hình ảnh (vẽ hoặc chèn) để minh họa cho cácý,tạo tác động trực quan, dễ nhớ.

Chẳng hạn, giới thiệu sử dụng SĐTD có thể trình bày như sau:

*

Việc sử dụng SĐTDtrong dạy học có tính khả thi cao vì có thể vận dụng được với bất kì điều kiệncơ sở vật chất nào trong các cơ sở giáo dục hiện nay.Có thể thiết kế SĐTD trên giấy, bìa, bảng phụ,… bằng cách sử dụng bút chì màu,phấn, tẩy,… hoặc cũng có thể thiết kế trên phần mềm SĐTD. Giáo viên có thể dễdàng cài vào máy tính phần mềm Mindmap hoặc các phần mềm vẽ SĐTD khác vào máytính để sử dụng trong dạy học.

Ví dụ: Khi trìnhbày nội dung phân tích về “Cơ cấu dân số vàng” bằng SĐTD sau đây:

*

Tóm lại, việc sử dụngSĐTD trong dạy học đã chứng tỏ tính ưu việt vượt trội của nó trong việc đưa ngườihọc lên đến vị trí trung tâm của quá trình dạy học, tăng hứng thú học tập củangười học, góp một phần không nhỏ vào việc khai thác tiềm năng trí tuệ của ngườihọc, phát huy tối đa tính tích cực và sáng tạo của họ trong học tập và góp phầnkhông nhỏ vào việc đổi mới PPDH. Vì vậy, giáo viên cần ý thức được tính cần thiếtcủa việc áp dụng kỹ thuật SĐTD trong dạy học, có thói quen thường xuyên soạnbài, thiết kế bài dạy, tóm tắt bài học bằng SĐTD thể hiện sự logic, chặt chẽ vàhướng dẫn, khuyến khích người học thường xuyên ghi bài, trình bày bài thuyếttrình, lập kế hoạch… bằng SĐTD. Qua đó, giáo viên có thể đánh giá đúng mức kếtquả hoạt động của người học về nội dung kiến thức, về tính thẩm mỹ, khoa học,sáng tạo, khả năng vận dụng kiến thức và thực tiễn.

Nguyễn Thị Vân – Trung tâm Đào tạo, bồi dưỡng

Tài liệu tham khảo<1> Nguyễn Lăng Bình (chủ biên, 2017). Dạyvà học tích cực – Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học. NXB Đại học Sư phạm.<2> Tony Buzan (2007). Bản đồ tư duy trong công việc (New Thinking Groupdịch). NXB Lao động – Xã hội.

Xem thêm: Tải Đoạn Văn Tiếng Anh Viết Về Thành Phố Bạn Đang Sống Bằng Tiếng Anh

<3> http://www.sodotuduy.com/so-do-tu-duy/huongdan-cach-ve-so-do-tu-duy-cu-the.html.